Akatòny

Fitia Tsy Mba Hetra Hampijoro Tsara Hatrany Ny Global Voices

Mila fanohanana avy amin'ny namana sy ny mpamaky toa anao ny fikambananay hitoerany ho mahaleotena, maimaim-poana, ary hahazaka miasa maharitra!

Manomeza anio

Hijery ny Tenim-Pirenena rehetra? Mandika ny tantaran'ny Global Voices izahay mba ho hitan'ny rehetra ny fitantaran'olo-tsotra manerantany.

· Septambra, 2013

Tantara tamin'ny Tselatra tamin'ny Septambra, 2013

Fifaninanana: Ampio Izahay Amin'ny Fanovàna Ny Anaran'ny “Roundup”

“Fifaninanana ho fanomezana anarana ny Gazety Rising Voices”

Mety efa nanamarika ianareo tao anatin'izay volana maromaro nodiavina izay fa efa nanomboka namoaka indroa isan-kerinandro ireo lahatsoratra mamintina ireo loharano hita tao amin'ny aterineto ary ireo tantara nosoratanay izahay. Nantsoinay hoe “Rising Voices Roundup” , na “Tsipalotry ny Rising Voices” izany, ary manantena izahay fa nanampy betsaka anareo izany.

Rehefa vita izany fanandramana nataonay izany (izay nahafapo anay) – dia mila anarana izahay ho an'ity gazety ity izay tokony hanome lanja ny Rising Voices (Feo Misonga) sy ny fahaizana mamorona ananan'ny vondrom-piarahamoninay! Anarana mahafinaritra sy mahasarika kokoa ny maso no tadiavinay.

Raha sainina ny fifantohanay amin'ny fanohanana ny vondrom-piarahamonina, ireo tetikasa tantaninà fikambanana, dia mila ny fanampian'ny tsirairay izahay amin'ny fitadiavana anarana vaovao.

Araka izany dia tsy hoe fotsiny mikaroka hevitra miainga avy eny ifotony izahay, mampanao ity izahay ho toy ny fifaninana ahazoana loka goavana!

Momba ny fifaninana:

Mitady anarana manome lanja ny asa izay ataonay ato amin'ny “Rising Voices”. Tokony ho fohy (teny iray na roa), miavaka, sy mahafinaritra!

Soraty eto ny sosokevitra anarana avy aminao sy ny hevitrao alohan'ny 30 Septambra azafady:

Tsindrio eto raha Hametraka ny hevitra ianao

Mba ho isan'izay voatazona mety hahazo ny loka, dia tsy maintsy misoratra anarana ato amin'ny tranonkala ianao mba ho voarakitra ny safidinao. Tsy voafetra ny soso-kevitra azonao omena! Raha toa ka misy soso-kevitr'olona roa mitovy, dia izay voaray voalohany no horaisinay. Afaka mifidy sy maneho hevitra momba ny soso-kevitry ny hafa ihany koa ianao (hatramin'ny soso-kevitra folo araka izay itiavanao azy).

Loka:

Hisy komity kely avy amin'ny mpitantana ny “Rising Voices” sy ireo mpiara-miasa no hifidy izay mendrika amin'ireo soso-kevitra maro nomenareo.

Ny mpandresy dia hahazo fonosana boky roa samihafa avy amin'ireo mpiara-manorina ny “Global Voices”:

Ary ireo mpandray anjara dimy voasarika dia hahazo peta-drindrina “Global Voices” (tsarovy, mba ahafahanay mifandray amin'ilay mpandresy dia tsy maintsy misoratra anarana ato amin'ny tranonkala ianao).

Mirary soa!

Fanabeazana Shiliana : ‘ Tsy Mila Rafitra Ara-Barotra, Tsy Mila SIMCE’

Foto compartida por Alto al SIMCE en Facebook

Sary zarain'ny Alto al SIMCE ao amin'ny Facebook

Fanentanana nokarakarain'ny vondron'ireo mpifanerasera eny amin'ny fampianarana ambony,  mpampianatra, mpianatra izay te-hanakana ny fepetra ny Rafi-pandrefesana ny kalitaon'ny fanabeazana (SIMCE no fiandohan'ny teny amin'ny fiteny Espaniola ), rafitra iray ho lasira fanaovana tombana ny fari-pahaizan'ireo mpianatra Shiliana ny atsaharo ny SIMCE [es] na (“Alto al SIMCE” amin'ny teny Espaniola).

Lazain'io vondrona io fa mandahatra ireo sekoly ny SIMCE ” mba ho hisarihana ny fandraisan'ireo ray aman-dreny fanapahan-kevitra momba ny hatsarana na ny haratsian'ny sekoly”. Ankoatra izay dia hamafisin'izy ireo ihany koa fa “manana anjara fototra amin'ny fiarovana ny tsenan'ny lafim-pampianarana izay manjaka amin'ny fanabeazana Shiliana hatramin'ny nisian'ny jadona olon-tsotra sy tafika (1973-1990)” io rafitra io.

Hazavain'i Cristián Bellei, mpianatra sady mpikaroka, amin'ity lahatsary  [es] manaraka ity, ny andraikitry ny  SIMCE amin'ny “tsenan'ny fanabeazana” :

Hitanareo ao amin'ny Prezi ny fanolorana iray miaraka amin'ny “ antony 10 hanoherana ny SIMCE” [es].

Azonao arahina ao amin'ny Facebook [es], sy ao amin'ny Twitter amin'ny tenifototra #AltoAlSIMCE [es] ny fanentanana.

Midira amin'ny fanentanana Alto al SIMCE. Mila fanabeazana iarahan'ny rehetra miasa sy tsy dia anjakan'ny fifaninanana loatra izahay.

Kolombia : Manomboka Fitokonana Nasionaly Ny Mpampianatra

Nanomboka [es] fitokonana nasionaly mba hitakiana drafitra ara-pahasalamana mendrika kokoa , ny famaranana ny “politikan'ny fisintahan'ny fanjakana ” amin'ny fampianarana ary ireo olana hafa ny mpampianatra avy amin'ny Federasionan'ny Mpanabe Kolombiana FECODE. Hahitàna hetsika any amin'ny faritra sy diabe hankany Bogotá, renivohitr'i Kolombia ilay fitokonana.

Nizara sary ao amin'ny Twitter i Catalina Vanegas :

Diabe nasionalin'ny mpampianatra mitokona izao any Girardot… Kalitao tsara ho an'ny fanabeazana !

Raha nibitsika kosa ny minisitry ny fampianarana  hoe:

Manasa ny mpampianatra, ny ray aman-dreny ary ny vahoaka rehetra izahay hamantatra izay efa zava-bita

Mivondrona ny artista breziliana hanavotana ny liona any Kenià

Leo Vultus by Murillo Martinsfor the campaign Run4Run4Lions.

Leo Vultus nataon'i Murillo Martins ho an'ny hetsika Run4Run4Lions.

Taorian’ny fampielezana nataon’ny olona betsaka #sobreontem (Mahakasika ny Omaly) manohana ny vondrona [pt] izay nitarika ny hetsi-panoherana tamin’ny jona lasa teo tany São Paulo, ny artista breziliana dia mitambatra ao anatina tolona vaovao. Amin’ity indray mitoraka ity, ny sangan’asan’izy ireo dia manohitra ny famonoana ny liona any Samburu, Kenià.

Ireo teratany ao amin’ny faritra dia mampiasa poizina na fitaovana hafa iadiana amin’ireo liona izay manafika ny osin’izy ireo. Mba anairana ny be sy ny maro momba io olana io, tamin’ny 2010 ny Tetikasa Ewaso Lions dia nikarakara hazakazaka lavitr’ezaka mba “hanafoanana ny ady eo amin’ny olombelona sy ny bibidia amin’ny alalan’ny fampandraisana anjara ny vondron’ny mponina eny an-toerana amin’ny fiarovana ny liona.” Ho an’ireo mpikarakara, “ny fampitomboana ny osy maimaipoana” dia anisan’ny vahaolana, ary izay no antony nanolorana osy an’ireo mpandresy tamin’ny hazakazaka nandritra ny hetsika tamin’ny 2010.

Ankehitriny, ny tetikasa dia miomana ho amin’ny fifaninanana manaraka amin’ny alalan’ny fanaovana hetsika fitadiavam-bola #Run4Run4Lions, izay hanangona vola ho amin’ny hazakazaka lavitr’ezaka 2014. Ny sangan’asa miavaka (izay efa misy lafo ny sasany) nataon’ireo artista breziliana dia atolotra ho fankasitrahana ireo izay manohana ny tetikasa.

Raha te ahafantatra bebe kokoa momba ny hetsika:

Kiobana Mpitsabo Efajato Ho Any Brezila

Nandefa taratasy misokatra ho an'ireo mpitsabo Kiobana maherin'ny efajato izay vao tonga vao haingana tany Brezila ary mandrafitra ny vondronà mpitsabo 4.000 voalohany andrasana ho tonga any amin'io firenena io alohan'ny volana Desambra amin'ity taona ity i David Oliveira de Souza, mpitsabo sady mpampianatra ao amin'ny toeram-pikarohana ao min'ny toeram-pitsaboana Sirio-Libanezy.

Maternal home in Cuba. (Foto: Randy Rodríguez Pagés)

Trano Fiterahana any Kiobà. (Sary: Randy Rodríguez Pagés)

Izao no votoatin'ilay taratasy navoakan'ny Floha, gazety mpiseho isan'andro avy any Sao Paulo :

Tongasoa ry mpitsabo Kiobana. Tena ilain'i Brezila ianareo. Ny tsy fahampian'ny mpitsabo any amin'ny faritra lavitra sy ny manodidina dia mahatonga ny olona ho anaty fahasahiranana. Aza miasa loha amin'ny amin'ny fianjonanjon'nireo namanay sasany. Ho lehibe ny fanonerana ataonay amin'ny alàlan'ny fandraisana mafana any amin'ireo vondrom-piarahamonina izay karakarainareo

Araka ny ambaran'i  Oliveira de Souza, any amin'ny fanjakana toa an'i  Sergipe, dia mora ny fivezivezena avy any amin'ny renivohitra mankany amin'ireo toerana hafa ao anatiny, saingy misy toerana maro mijanona ho tsy misy mpiasa, eny fa na dia ireo toerana manana fitaovam-pitsaboana sy tsara fepetra iainana aza.

Talohan'ny tsy fahampian'ny mpitsabo 14.500 tany Amerika Latina, dia nolanian'ny gvernemantan'i Dilma Rousseff ny fandaharan'asa “Mais Medicos” (Mpitsabo Misimisy Kokoa), izay handray mpitsabo avy any Espaina, Portiogaly, Kiobà ary ireo firenena hafa.

Vao haingana teo zao dia nisy tsikera iray momba ny fifanarahana amin'ny Kiobana  milaza fa ” hampiasaina mafy izy ireo”. Izao no namalian'i Oliveira de Souza izany tao anatin'ny taratasiny :

Lazaina fa hiasa toy ny andevo izy ireo. Miray tsikombakomba amin'izany ny Vondrona Panamerikana momba ny Fahasalamana izay efa manana traikefa efa zato taona, hatramin'ny nanaovany sonia ny fifanaraham-piaraha-miasa tamin'ny governemanta Breziliana. Manameloka izany ny tsikin'izy ireo teny amin'ny seranam-piaramanidina. Amin'ny anaran'ny tanànanay sy ny ankamaroan'ireo mpitsabonay, dia lazaiko fotsiny amim-pahatokiana ny hoe : Fihina Amim-pirahalahiana sy fisaorana mitafotafo ho anareo.

Ny Anjara Toeran'i Afrika Frankofona Amin'ny Teny Frantsay

Ny  tranokala mpilaza vaovao Afrik.com mamoaka lahatsoratra fa ny tenin-jatozo afrikana [argot] dia nahazo vahana ao amin'ny teny frantsay [fr], ary milaza antsika fa tsy dia ironan'ireo mpanao [rap] firy intsony ny Verlan [teny mivadika] :

For a long time, there have been certain words, such as [Arabic greetings] “Salam alaykum” or “hamdu’llah”, which everyone could understand, even though they are not part of the French language. Nowadays, we are witnessing a new wave of words of African origin (black and Maghreb, among others), which fit well into the language spoken by many young people, whether they are originally from Africa or from Europe. As surprising as it may seem, this “enrichment” comes from the “bzèze” (breasts) of their mothers. Since most of them incorporate words spoken in the mother language of their parents.

Fotoana ela zay, Misy teny maro, toy ny [fiarabana Arabo] “Salam alaykum” ary “hamdu'llah”, izay fantatry ny rehetra ny dikany, eny fa na dia tsy teny frantsay aza. Amin'izao fotoana izao, vavolombelona izahay fa misy onja teny avy amin'ny teny afrikana no niaviany (mainty sy Magrebiana, ankoatra ny hafa), izay mifanaraka tokoa amin'ny fitenin'ny tanora, avy any Afrika na Eoropa no niaviany. Mety hahagaga ihany ny fitrangany, fa avy amin'ny “bzèze”(nono) -ndreniny izany “fitomboan-karena” izany. Ny akamaroany tsinona dia fiteny avy amin'ny tenin'ny ray aman-dreniny.

Ohatra, Ivorianina no namorona ny tenin-jatovo antsoiny hoe Nouchi [fr]. Ao amin'ny blaoginy, Behem nanoratra “Ny fomba fiteny 10 amin'ny Nouchi mahazatra indrindra” [fr]:

This is a common language created in the 1980s, which is based on French, incorporating parts of the many vernacular languages found in our country. Poorly-educated youths in Abidjan, who had not learned French well, had to invent a language which incorporated their various dialects. So, this language was associated with the image of juvenile delinquents. This can be seen in its etymology:  The word “nou”, in the language of the Malinké ethnic group, in the north part of Côte d’Ivoire, means “the nose”. Meanwhile, the word “chi” means “hair”. The conjunction “Nouchi” means “moustache”, in reference to moustachioed thugs whom everyone was afraid of. Today, in Abidjan, “Nouchi” still means “a thug”.

For a long time, Nouchi was the preserve of street children, but later it managed to expand its presence, to the point that it is spoken today by all segments of the population. The President of the Republic himself is no exception. Nouchi has also been exported abroad, thanks to Ivorian Zouglou music, and thus it has reached the entire world.

Teraka ny taona 1980, Fiteny hafakely mifototra amin'ny teny frantsay izay fifangaroana tenim-pirenena maro hita ao amin'ny firenenay. Voatery namorona fiteny ahitana tenim-paritra samihafa ny zatovo tsy nahita fianarana loatra ao Abidjan, izay tsy nianatra teny frantsay loatra. Io fiteny io dia nampiarahana tamin'ny tanora maditra. Hita taratra mihitsy zany amin'ny fiavian'ny teny: Ny teny hoe “nou”, fiteny avy ao amin'ny foko Malinké, any amin'ny faritra avaratr'i Cote d'Ivoire, dia midika hoe “orona”. Etsy andaniny, ny voambolana hoe “chi” dia midika hoe “volo”. Ny fanambara-teny “Nouchi” dia midika hoe “volombava” [volon'orona] , mba ilazana ny jiolahimboto be volombava atahoran'ny olona ireny. Amin'izao fotoana izao ny dikan'ny “Nouchi” any Abidjan dia hoe “jiolahimboto”.

Efa hatramin'ny ela ny Nouchi no [fiteny] voatahirin'ny ankizy amoron-dalana, fa taty aoriana vao nihanahazo vahana kokoa ka ny ampahany betsaka amin'ny mponina no mampiasa azy. Tsy avahana ihany koa ny Prezidan'ny Repoblika tenany. Niondrana nankany ivelany ihany koa ny Nouchi, noho ny mozika Ivoariana Zouglou, ka nahatratra ny manerana izao tontolo izao.