Akatòny

Fitia Tsy Mba Hetra Hampijoro Tsara Hatrany Ny Global Voices

Miasa mafy isan'andro ireo mpirotsaka an-tsitrapo manerantany ato amin'ny fikambananay hitondra ho anao ireo tantara tsy voatatitra manerana izao tontolo izao -- Saingy tsy afa-manao izany samirery tsy misy ny fanampianao izahay. Tohano amin'ny alalan'ny fanomezana (fitia tsy mba hetra) hoan'ny Global Voices ireo tonia, mpahay teknolojia, mpanentana ara-piarovana ato aminay!

Manomeza anio

Hijery ny Tenim-Pirenena rehetra? Mandika ny tantaran'ny Global Voices izahay mba ho hitan'ny rehetra ny fitantaran'olo-tsotra manerantany.

50 Taona Aty Aoriana, Manontany Ny Dikan'ny Fahaleovantena ny Zambiana

Zambia's National Freedom Day last year in Lusaka. October 24, 2013, photo by Owen Miyanza. Demotix.

Andron'ny fahaleovantenam-pirenena Zambia tamin'ny taon-dasa tao Lusaka. 24 Oktobra 2013, sary avy amin'i Owen Miyanza. Demotix.

Nankalaza ny jobily volamenany i Zambia tamin'ny herinandro lasa, 24 Oktobra. Tao anatin'ny 50 taona nisian'ny fahaleovantena, sambany tsy nahitana filoha am-perinasa ao Zambia nanatrika ny fankalazana ny andron'ny fahaleovantena tamin'ity taona ity, satria any ivelany manaraka “fanaraha-maso ara-pahasalamana” ny filoha Michael Sata [izay efa nodimandry amin'izao fotoana izao] araka ny filazan'ireo mpiara-miasa aminy.

Raha nankalaza ny fety tamin'ny alalan'ny hanimpitoloha, lokon'ny sainam-pirenena sy izay zavatra azon'izy ireo lanjaina amin'ny tanana ny Zambiana manerantany, misy kosa ireo mpanara-baovao sasany nanangana fanontaniana matotra mikasika ny lasa sy ny hoavin'ny firenena

Avy amin'ny mpanohitra ireo tsikera goavana indrindra: Niantso ny vahoaka i M. Hakainde Hichilema, filohan'ny Antoko Tafaray hoan'ny Fampandrosoam-Pirenena (UPND) [United Party for National Development], mba hitafy akanjo mainty ho fahatsiarovana fa tsy ho fankalazana ny fotoana :

Zambia's official golden jubilee logo.

Fango ofisialin'ny jobily volamenan'i Zambia.

What did the freedom fighters envisage this country will be 50 years down the road? Is it what it is today? Since the PF came to power on a platform of lies and deceit the country has witnessed repression, the country has witnessed violation of fundamental human rights, freedoms and liberties, bias public media coverage, police brutality, political violence of unprecedented levels I never thought I would live post 1991 to see a country that has so much political violence.

Inona no novinavinain'ireo mpitolona ho amin'ny fahafahana ho misy ny firenena 50 taona aty aoriana? Izay ve no izy ankehitriny? Hatramin'ny nahatongavan'ny PF teo amin'ny fahefana tamin'ny alalan'ny fandaharan'asa feno lainga sy fitaka, nisedra fangejana ny firenena, nisedra fanitsakitsahana zo fototra maha-olombelona, fanitsakitsahana ny fahalalahana sy ny fahafahana,  fitanilan'ny fitantaram-baovaom-panjakana, herisetran'ny polisy, herisetra politika any amin'ny dingana mbola tsy tratrany hatramin'izay tsy mba noeritreretiko hiainana taorian'ny taona 1991.

Tsy niombo-kevitra tamin'i Hichilema, izay nandany andro mankahery ireo diso fanantenana sy mizara gony feno lafarinina katsaka  sy menaka fahandro ny Zambiana sasany mpiserasera media sosialy. Canicius Banda, iray amin'ireo filoha lefitra roa ao amin'ny UPND kosa no nahasarika ny fifantohan'ny maro momba ny jobily volamenan'i Zambia tamin'ny alalan'ny fanontaniana nalefa tao amin'ny Facebook. Nanasa ny vahoaka i Banda mba handinika lalina momba ny fety, manontany raha mankalaza ny fety ho fandalovan'ny fotoana fotsiny, na ny zava-bitan'ny firenena hatramin'ilay alim-pahavaratra mamaivavy 50 taona lasa izay, fony niofo ho Repoblikan'i Zambia i Rhodesia Avaratra tamin'izany fotoana izany. Hoy izy nanoratra:

ON ZAMBIA'S GOLDEN JUBILEE [The Case of Merely Rejoicing Over the Passage of Time and NOT Achievement/The Calendar Parties]: Vernon Mwaanga, one of Zambia's own freedom fighters and political authorities, in his book, The Long Sunset, observes as follows: ‘…the colonialists left more than 40 years ago and in the case of many African countries we can no longer blame them for our woes. Slavery belongs to our painful past. Now we must transform our countries and move towards modernity, correcting our past mistakes, but moving forward all the time…’ The Republican Vice President Dr Guy Scott, fifty years post-independence, only one week ago, commenting on the 2015 National Budget said this: ‘Our priorities as a nation are wrong. Instead of fighting unemployment we are focusing on single-digit inflation; meanwhile citizens in the Lukanga swamps are surviving on [eating] scorpions. This is not right.’ Mr Alexander Chikwanda, Minister of Finance, a few weeks ago stated as follows: ‘We have failed to progress in this country because of leadership failure.’ Mr Chikwanda is spot on with his diagnosis. As we start another 50 years, we need a new breed of youthful, patriotic, nationalistic, knowledgeable, wise and God-fearing leaders. This is our prayer. Lord hear us! And we are sure that He will answer our prayer. These ‘Belinda Times’, times of deception must surely end!

AMIN'IZAO JOBILY VOLAMENAN'I ZAMBIA IZAO [Mifaly Noho Ny Fandalovan'ny Fotoana fa TSY noho ny Zava-bita/ ny Fandaharan'asan'ny Antoko]: Hoy i Vernon Mwaanga, iray amin'ireo mpiadin'ny fahafahan'i Zambia sy manampahefana ara-politika tao amin'ny bokiny, “The Long Sunset” [ Ny Filentehan'ny Masoandro Maharitra] … niala ireo mpanjanaka 40 taona mahery izay ary tahaka ireo any amin'ny firenena Afrikanina marobe, tsy afaka ny hanome tsiny azy ireo intsony noho ny fahoriantsika isika. Efa lasa ny fanandevozana izay nampitondra takaitra antsika. Ankehitriny, tokony hanova ny firenentsika sy handroso mankany amin'ny maoderina isika, manitsy ireo tsy nety taloha; ary mandroso hatrany hatrany … . Vao herinandro lasa izay, niteny toy izao ny Filoha lefitra Repoblikana ny dokotera Guy Scott nandritra ny fanehoan-kevitra momba ny Tetibolam-panjakana 2015, dimampolo taona taty aorian'ny fahaleovantena: « Diso laharam-pahamena amin'ny maha-firenena antsika isika. Raha tokony hiady amin'ny tsy fananan'asa isika, dia mifantoka amin'ny fitontongan'ny fiharian-karena [tsy hihoatra ny folo isanjato]; mandritra izany fotoana izany, miavo-tena amin'ny [fihinanana] maingoka ny olom-pirenena ao amin'ny honahonan'i Lukanga. Tsy rariny izany.”

Herinandro vitsy lasa izay, nanambara Andriamatoa Alexander Chikwanda, minisitry ny tetibola hoe: “Tsy nahavita nampandroso ity firenena ity isika noho ny tsy fahaizana mitantana.” Marina ny an'ny Andriamatoa Chikwanda amin'ny fanadihadiany. Raha manomboka 50 taona vaovao isika, dia mila taranaka vaovao, mpitarika azo itokisana, tia tanindrazana, nationalista, mahay, marani-tsaina sy matahotra an'Andriamanitra. Izao no vavaka ataontsika. Tompo ô, henoy izahay! Ary mino isika fa Hamaly ny vavaka ataontsika Izy. Tokony hifarana hatero tokoa izao fotoan-tsarotra izao!

Michael Chishala, tamin'ny lahatsoratra nandraisany anjara tao amin'ny tranokalam-baovao Zambian Watchdog, nanoratra hoe:

After 50 years of self-rule, it is shameful that our economic statistics are equivalent to war-torn countries, some of which are now doing better than us in many areas. Every Zambian government has blamed something other than themselves for the mess we are in. They are elected to bring change but they fail, while we the citizens are not putting enough pressure on them. It is time we the new generation make a change.

Aorian'ny 50 taonan'ny fahaleovantena, mahamenatra fa mbola mitovy amin'ireo firenena rotiky ny ady ny antotanisan'ny toekarentsika, ny sasany aza mbola lasa lavitra kokoa noho isika amin'ny sehatra marobe. Miampanga ny hafa ny governemanta Zambiana mifandimby noho ny korontana iainantsika. Voafidy mba hitondra fanovana izy ireo saingy tsy nahomby, ary isika olom-pirenena kosa tsy mba nanao fanerena azy ireo. Fotoana izao hitondrakantsika taranaka vaovao hanao fanovana.

Nandefa toromarika sasany tsara arahina hoan'i Zambia kosa i Chishala:

I believe there has to be a change of ideas and attitudes. Zambians should firstly realize that they should take their vote seriously and not be swept off their feet by smooth talking politicians. They should adopt a skeptical disposition and thoroughly question prospective candidates … Civil Society, the Church, political parties and all of us must press for a drastic reduction in the powers of the Executive, arguably the greatest single problem.

Mino aho fa tokony hisy ny fanovana amin'ny hevitra sy ny fihetsika. Voalohany indrindra dia tokony hahafantatra ny Zambiana fa tokony ho matotra amin'ny fandrotsaham-bato ataony fa tsy ataon'ireo mpanao politika savony vava famafana tongotra fotsiny. Tokony hametraka fihetsika mahay mitsikera izy ireo ary manadihady tsara ny fandaharan'asan'ireo mety ho kandidà… Tokony hitaky mafy ny fampihenana henjana ny fahefan'ny mpanatanteraka, izay tsy azo isalasalana fa olana tokana goavana indrindra, ny firaisamonim-pirenena, ny Fiangonana sy ny antoko politika ary isika rehetra.

Dans une lettre pastorale commune à l'occasion de la fête, les trois églises “mères” en Zambie – la Conférence épiscopale, le Conseil chrétien et l'Alliance évangélique – ont souligné la nécessité de réduire de la pauvreté comme une priorité absolue:

Tamina taratasy iombonana nandritra ny andron'ny Fahaleovantena avy amin'ny mpitondra fivavahana , nanipika ny tokony hampihenana ny fahantrana ho laharampahemana voalohany indrindra ireo fiangonana “lehibe” telo ao Zambia – Ny Kaonferansy Episkopaly, Ny Vaomera Kristianina ao Zambia, ary ny Firaisankina Evanjelikan'i Zambia :

The challenge though still remains for Zambia to put in place better redistributive policies so that the majority poor and the most vulnerable in our society are not left to be mere spectators in the current economic activities. In other words, the country’s economic boom would only be meaningful if it significantly reduces poverty among the people of Zambia and allows the active participation of the majority citizenry. Unfortunately, what we see being achieved is the ever widening gap between the rich and the poor and marginalization of rural areas in terms of infrastructure development and economic activities.

Mbola mitoetra ny fanamby eto Zambia amin'ny fametrahana ny politikan'ny fanavaozam-pizaràna tsaratsara kokoa mba tsy avela ho mpitazana fotsiny ny zavamisy ara-toekarena ankehitriny ireo mahantra sy marefo indrindra maro an'isa amin'ny fiarahamonintsika. Na koa hoe, tsy misy dikany ny fandrosoana ara-toekarena ao amin'ny firenena raha tsy mampihena tanteraka ny fahantrana eo amin'ny vahoakan'i Zambia ary avela handray anjara mavitrika ny olom-pirenena maro an'isa. Saingy indrisy, ny zavabita hitantsika dia ny fitomboan'ny hantsana misy eo amin'ny mahantra sy ny mpanankarena mbamin'ny fanaovana an-kilabao ny faritra ambanivohitra amin'ny resaka fampandrosoana ara-potodrafitrasa sy ara-toekarena.

Atombohy ny resaka

Mpanoratra, azafady hiditra »

Torolalana

  • Miandry fanekena ny hevitra rehetra. Aza alefa in-droa ny hevitra.
  • iangaviana ianao haneho fifanajàna amin'ny hevitra rehetra. Tsy ekena ny hevitra feno fankahalàna, vetaveta, mamely olona manokana.