Akatòny

Fitia Tsy Mba Hetra Hampijoro Tsara Hatrany Ny Global Voices

Mila fanohanana avy amin'ny namana sy ny mpamaky toa anao ny fikambananay hitoerany ho mahaleotena, maimaim-poana, ary hahazaka miasa maharitra!

Manomeza anio

Hijery ny Tenim-Pirenena rehetra? Mandika ny tantaran'ny Global Voices izahay mba ho hitan'ny rehetra ny fitantaran'olo-tsotra manerantany.

Fantaro i Mei Jeanne Wagner, hitantana ny kaonty Twitter @NativeLangsTech mandritra ny herinandron'ny 11-17 Jolay

Sary nomen'i Mei Jeanne Wagner.

Amin'izao taona 2019 izao sy ao anatin'ny fanentanana media sosialy hankalazana ny fimaroam-piteny antserasera, hifandimby ireo Afrikana mpikatroky ny teny sy mpanandrateny hitantana ny kaonty Twitter @DigiAfricanLang hizara ny zava-niainany tamin'ny famelomana aina indray sy fampahafantarana ireo fiteny tompotany amerikana sy Firenena voalohany. Ny lahatsoratra etoana dia momba an'i Mei Jeanne Wagner (@aloha_aina) sy izay kasainy horesahana mandritra ny herinandro itantanany ny kaonty.

Rising Voices: Mba lazao anay ny momba anao.

‘O Kealohapoina‘ole ke kāne no Nu‘uanu
‘O Caroline ka wahine no Hilo
Noho pū lāua ua hānau ‘ia ‘o Edward, he kāne

When Hawaiians are asked about themselves, they often start their answer with their mo‘okū‘auhau (genealogy). The thought being that to understand someone, it’s helpful to know where they come from. Above is a snippet of my mo‘okū‘auhau. In it you meet my grandparents Kealohapoina‘ole and Caroline. Their very names are illustrative of one of the struggles kānaka maoli (Native Hawaiians) faced in the early 20th century. At a time when teaching the Hawaiian language was outlawed and speaking it was actively punished, their parents had to decide whether to surrender their language or stand firm and meet retaliation.

Both my grandparents could ‘ōlelo (speak Hawaiian), but were beaten in school for speaking it. Like many, they carried this trauma into adulthood. Therefore, their son – my father – grew up hearing Hawaiian as a secret, whispered language. It wasn’t until the Hawaiian Renaissance in the late 1970s that they were able to take pride in their language. During this era, many became activists for ‘Ōlelo Hawai‘i and began immersively teaching it to their keiki (children). Thankfully, I am a beneficiary of this time. With their experience and tenacity as a backdrop, I have come to cherish the treasure our kūpuna (elders) saved for us – Ka ‘Ōlelo Hawai‘i.

‘O Kealohapoina'ole ke kāne no Nu'uanu
‘O Caroline ka tsy hilao an'i Hilo
Noho i Pūlāma sy ny hoe ‘ia’ o Edward, dia izy ihany koa

Rehefa anontaniana momba ny tenany ny Hawaiians, matetika izy ireo manomboka ny valiny amin'ny mo'okū'auhau (tetiarana). Ny hevitra amin'izany dia ny mba hahatakatra olona iray, manampy amin'ny fahafantarana hoe avy aiza izy ireo. Eo ambony misy sombin'ny mo'okū'auhau ahy. Ao no hahitanao ny ray aman-drenibeko Kealohapoina'ole sy Caroline. Ny anaran'izy ireo dia maneho ny iray amin'ireo tolona kānaka maoli (Hawaiian Teratany) niseho tany am-piandohan'ny taonjato faha-20. Nisy fotoana rehefa noraràna ny fampianarana ny teny Hawaiéana ary tena naha-voasazy mafy ny fampiasana azy, tsy maintsy nanapa-kevitra ny ray aman-drenin'izy ireo na hahafoy ny fitenin'izy ireo na hijoro ary hiharitra valifaty.

Afaka ‘ōlelo (miteny Hawaiiana) ny raibe sy renibeko, saingy nokapohina tany an-tsekoly noho ny fampiasana izany. Tahaka ny maro, nitondra izany ratra an-tsaina izany teo amin'ny maha-olon-dehibe azy izy ireo. Noho izany, lehibe tamin'ny fandrenesana ny teny Hawaiiana ho toy ny tsiambaratelo, teny fibitsihana ny zanany lahy – izany hoe ny raiko. Tamin'ny taonjato faha-1970 tamin'ny fiterahan'ny teny Hawaiiana indray vao afaka nirehareha tamin'ny fiteniny izy ireo. Nandritra io vanim-potoana io, maro ireo lasa mpikatroka mafàna fo ho an'ny ‘Ōlelo Hawai'i ary nanomboka nampianatra azy ireo tamin'ny keiki (ankizy). Soa ihany fa nahazo tombony tamin'izany fotoana izany aho. Miaraka amin'ny traikefan'izy ireo sy ny fijoroan'izy ireo hatramin'ny farany, dia tonga aho hankamamy ny harena narovan'ny kūpuna (zokiolona)  ho anay- Ka ‘Ōlelo Hawai'i.

RV: Manao ahoana ny toeran'ny fiteninao amin'ny aterineto sy ivelan'ny aterineto ankehitriny?

‘Ōlelo Hawai‘i is still a language at risk. After three decades of Hawaiian immersion education, we have only begun preparing the ground on which to build our language foundation. The pillars of our language revitalization efforts ‘Aha Pūnana Leo and Kula Kaiapuni are experiencing growing pains that necessitate us taking a hard look at what we’re teaching, how weʻre teaching it and the quality of that instruction.

As our kūpuna, we are also working to ensure that language learners embrace the invaluable knowledge of the mānaleo (native speakers) – not only the words and grammar of ‘Ōlelo Hawai‘i, but also the culture and thought pattern that are imbued in it.

Luckily, we have a new generation of language learners who are lifting their kūpuna on their shoulders as well as drawing upon their own digital skills to create innovative teaching tools. While in some ways, we are still in our digital infancy, new sites and tools are emerging to meet students where they are and providing support for a variety of learning styles.

‘Mbola fiteny atahorana ny Ōlelo Hawai'i. Taorian'ny telopolo taona nampiroboroboana ny fampianarana ny teny Hawaiiana, vao manomboka manomana ny tany hanorenana ny fototry ny fiteninay izahay. Miaina ny sarotra hatrany ireo andry hijoroan'ny ezaka famelomana indray ny fiteny Aha Pūnana Leo sy Kula Kaiapuni izay mahatonga anay hijery tsara ny zavatra ampianarinay, ny fomba fampianarana izany ary ny kalitaon'izany fampianarana izany.

Amin'ny maha-kūpuna anay, dia miasa ihany koa izahay mba hiantohana fa mahazo ny fahalalana sarobidy mikasika ny mānaleo (teratany mpampiasa ny teny) ireo mpianatra ny fiteny – tsy ny voambolana sy ny fitsipi-pitenenan'ny ‘Ōlelo Hawai'i ihany, fa ny kolontsaina sy ny fomba fisainana ao anatin'izany koa.

Soa ihany fa manana taranaka vaovao mpianatra ny fiteny izahay, izay manandratra avo ny kūpuna eo amin'ny sorony sady miankina amin'ny fahaiza-manaony nomerika mba hamoronana fitaovana fampianarana vaovao. Na dia ao anatin'ny fahazazana nomerika aza izahay indraindray, mivoatra ireo tranonkala sy fitaovana vaovao mba hihaonana amin'ireo mpianatra izay misy azy ary manome fanohanana amin'ny karazana fianarana samihafa.

RV: Amin'ny lohahevitra inona no kasainao hifantohana mandritra ny herinandro izay hitantananao ny kaonty Twitter @NativeLangsTech?

Because my language skills are still rudimentary, I would like to use this week to highlight the wisdom of our kūpuna and the kumu (teachers) who are actively working to ensure that the Hawaiian language thrives.

Satria mbola tsy ampy ny fahaizako ny teny, dia tiako ampiasaina ity herinandro ity mba hanasongadinana ny fahendren'ny kūpuna sy ny kumu (mpampianatra) izay miasa am-pahavitrihana mba hiantohana fa miroborobo ny teny Hawaiiana.

RV: Inona no tena antony manosika anao amin'ny fikatrohana nomerika ho an'ny fiteninao? Inona no fanantenanao sy nofinofinao ho an'ny fiteninao?

Initially my motivation for helping the digital ‘Ōlelo Hawai‘i community grow was selfish. The more speakers and tools available, the more I can learn. However, as the digital community matures, Iʻm also seeing the vibrancy of the greater community grow. It is my hope that ‘Ōlelo Hawai‘i once again becomes a thriving daily-use language for the majority of kānaka maoli and that it is used as a vessel for our cultural past as well as our future as a native people.

Fitiavantena ny antony nanosika ahy voalohany hanampy ny vondro-piarahamonina nomerika Ōlelo Hawai'i hivoatra. Arakaraka ny fahabetsahan'ny mpiteny sy ny fitaovana misy, no ahafahako mianatra bebe kokoa. Na izany aza, rehefa mivoatra ny fiarahamonina nomerika, dia hitako koa ny fivoaran'ny vondrom-piarahamonina. Ny fanantenako dia hoe ho lasa fiteny fampiasa isan'andro ho an'ny ankamaroan'ny kānaka maoli ny ‘Ōlelo Hawai'i ary ampiasaina ho toy ny fitaovana ho an'ny lasan'ny kolontsainay sy ho an'ny hoavinay amin'ny maha-teratany.

Atombohy ny resaka

Mpanoratra, azafady hiditra »

Torolalana

  • Miandry fanekena ny hevitra rehetra. Aza alefa in-droa ny hevitra.
  • iangaviana ianao haneho fifanajàna amin'ny hevitra rehetra. Tsy ekena ny hevitra feno fankahalàna, vetaveta, mamely olona manokana.