Mpanao fihetsiketsehana mivory eny an-dalambe any Iran. Sary avy amin’i Mamlekate tao amin’ny Wikimedia Commons. (CC BY-SA 4.0)

Nataon'i Bahar Almasi

Niparitaka ho lasa manerana ny firenena tamin’ny endrika fitokonana voarindra tao amin’ny Grand Bazaar any Teheran tamin’ny faritra efa mihoatra ny 30, ny fihetsiketsehana nanomboka tamin'ny 27 Desambra 2025. Teo anatrehan'izany fivoaran'izany, nanapa-kevitra ny manampahefana iraniana tamin’ny 8 Janoary 2026 hanapaka tanteraka ny aterineto, izay nohamafisin’ny NetBlocks ny fisian'izany, ho fitotongan'ny fifandraisan-tserasera, mahazo ny tambajotra am-pinday, ny tolotra an-tariby, ary ny lalam-pifandraisana iraisampirenena, ka naharitra andro maromaro mihitsy izany fahatapahan’ny fifandraisana izany mandra-piverenany kely ny 23 Janoary.

Rehefa niverina fa voafetra ny fidirana aminy, dia nanomboka hita amin’ny  horonan-tsary sy ireo karazana fijoroana vavolombelona ny lamina amin'ny herisetram-panjakana, izay efa voalazan’ny Filan-kevitry ny Zon’Olombelona ao amin’ny Firenena Mikambana fa “tsy mbola nisy toy izany ny habeny sy ny hamafiny.” Araka ny tatitry ny TIME Magazine izay nanatsonga ny tenin'ireo manampahefam-panjakana tsy tononina anarana, fa mety mihoatra ny 30.000 ny fahafatesana nateraky ny hery famoretana ataon’ny fanjakana. Mandritra izany fotoana izany, mitatitra fisamborana farafahakeliny 41.800 ny ONG HRANA mpiaro ny zon’olombelona iraniana any Etazonia, ary mety hahatratra 50.000 izany manerana ny tanàna mihoatra ny 400, satria feno loatra ireo voafonja any amin'ny fanatobiana azy, izay atahorana ho iharan’ny fampijaliana, fanerena hanaiky heloka, ary famonoana tsy misy fitsarana.

Banga fenoin'ireo miara-mirona amin'ny fitondram-panjakana any ivelany

Tahaka ireo fanatsaharana aterineto teo aloha efa nisy tamin’ny Novambra 2019 sy nandritra ny hetsika “Vehivavy, Fiainana, Fahafahana”, zary nanova ihany koa ireo afa-miteny ho an'ireo Iraniana any ivelany ny fahatapahana. miteny sy misolo tena ny vahoaka ny fahatapahan’izany. Rehefa tapaka tanteraka ny fifandraisana ho an’ireo olona ao an-toerana, nisy vondrona efa mahazatra ahitana ireo mpiaro ny fitondrana sy mpaneho hevitra manohana ny fanjakana niditra nameno io banga io, izay mampirona ny fomba nandikana ny fikomiana teo amin’ny sehatra iraisampirenena. Nanamarika ny tatitra natao fa nisy fihetsiketsehana nanoherana olona toa an’i Trita Parsi, mpanorina ny NIAC sady mpiara-nanorina ny Quincy Institute, izay nahitana fanoherana avy amin’ireo mpanao fihetsiketsehana ny fivoahany ampahibemaso, satria heverin’izy ireo fa manohana fomba fijery akaiky an’i Teheran izy. Nipoitra koa izany ahiahy izany tany Canada, izay nitsikeran’ireo mpikatroka ao amin’ny diaspora ny Iranian Canadian Congress (ICC), noho ny fijoroany izay lazain’izy ireo fa mifanaraka loatra amin’ny an’ny Repoblika Islamika.

Nisy porofo mampiseho mazava ity toe-javatra ity nivoaka vao haingana tamin’ilay fandaharana Dialogue, izay heverina ho manakaiky ny fitondrana Iraniana. Tao ireo manam-pahaizana roa mpifandray amin’ny fitondrana, i Foad Izadi sy i Bijan Abdolkarimi, ary niresaka momba ny fananganana “lobby Iran” any Etazonia. I Izadi, izay mpaneho hevitra matetika amin’ny haino vaky jerim-panjakana sady efa niantso ny hanaovana lasibatra ny miaramilan'i Etazonia, ary i Abdolkarimi, profesora momba ny filozofia izay nilaza fa ny Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) no “fanantenana tokana” ho an’i Iran, ka niady hevitra momba ny rafitra tokony hananan’izany lobby izany ka tao no voatonona mazava tsara ny anaran'i Trita Parsi sy NIAC.

Nosoritan'i Izadi fa tokony ho “lobby ho an’i Iran” izany fa tsy “lobby ho an’ny Iraniana”, fanavahana mandeha mihoatra ny nationalité ary manazava ny tokony izoran'ny mpanao gazety na mpandinika mahaleotena mitondra ho amin'ny fitantarana enti-manohana ny fanjakana. Nakana ohatra ny fanambaràna nolazaina fa avy amin’ny filoha teo aloha Hassan Rouhani (“Te hanana lobby Iraniana izahay”), nataon-dry zareo fampitahana izany modely izany amin’ireo tambajotra lobbying israeliana sy arabo. Ilaina izany amin'ny fomba ijeren’ny saranga manam-pahaizana ao amin’ny Repoblika Islamika ny fitaoman’ny diaspora sy ny ampidirana ny NIAC sy i Parsi ao anatin’izany rafitra izany. Mampiseho izany fa mandray anjara amin’ny fitantanana ny fitantarana ireo feo manohana ny fanjakana any ivelany raha  voasakana na ampanginina kosa ny feo anatin’i Iran.

Drafi-panodinkodinam-pitantaràna.

Nanaraka drafitra iray mitovy sy voalamina tsara ny fitantarana nentin’ireo mpisehatra ireo. Ao afovoan’ity drafitra ity ny famoronana fisalasalana niniana natao. Tsy miaro mivantana ny fihetsiky ny fitondrana izy ireo, fa miezaka kosa manakorontana ny fahafahana manamarina ny tena toe-java-misy: mametraka fanontaniana amin’ny lahatsary, manilika ireo vavolombelona nahita maso, mitaky porofo sarotra na tsy azo tanterahina, ary mampiakatra kely ireo tsy fahatomombanana madinika ho toy ny hoe manala ny lanjan’ny porofo maro be. Mitovy amin’ireo teknika fanaparitahana vaovao diso efa voarakitra tsara amin’ny toe-javatra hafa ity paikady ity, izay tsy mikendry ny handresy lahatra ny olona amin’ny fitantarana tokana, fa manimba kosa ny fitokisana izay vaovao rehetra manohitra ny fanjakana.

Araka ireo ohatra etsy ambany, lasa fototra iorenan’ny paikady rehetra amin’ny fanodinkodinana ny fitantarana io fampisalasalana io. Nantsoin’izy ireo hoe “mpamorona korontana” ireo mpanao fihetsiketsehana, ary niezaka nanova ny fikomiana ara-politika manerana ny firenena ho olana ara-toekarena voafetra fotsiny. Kanefa, ny tatitra maro sy ny valin’ny fanadihadiana nataon’ny Firenena Mikambana dia mampiseho fa vokatry ny famoretana am-polony taona maro ilay fikomiana, fa tsy noho ny sazy ara-toekarena. Nilaza ihany koa izy ireo fa voarebirebin'ireo hery avy any ivelany ireo mpanao fihetsiketsehana, nefa ny fanadihadiana azo itokisana rehetra dia manamafy fa avy ao an-toerana tanteraka no niavian’ity hetsika ity.

Nampitandrina izy ireo fa mety hiteraka ady na “Syria iray hafa” ny fanohanana avy amin’ny sehatra iraisam-pirenena, ady hevitra mifototra amin’ny tahotra izay toherin’ny porofo, satria hita mazava ny zava-misy fa avy amin’ny fanjakana irery ihany no nipoiran’ny herisetra goavana. Nampakatra ny fenitra takiana ho amin’ny ambaratonga tsy hay tratrarina izy ireo, tamin’ny fitakiana porofo hentitra ho an’ny tatitra tsirairay momba ny famonoana olona, nefa kosa nanaiky tsy nisy fanadihadiana akory ny fandavan’ny manampahefana ofisialy. Mitranga izany na dia efa nohamafisin’ny fanadihadiana fadidim-paty mahaleo tena aza, ny horonan-tsary voamarina ara-jeografika, ary ny antontan-taratasy avy amin’ny hopitaly ny fisian’ny fahafatesana marobe.

Ireo fanodinkodinam-baovaon'ny mpanohana an'i Pahlavi sy ny lasitra Zionista

Mandritra izany fotoana izany, nanana ny fanodinkodim-baovaony ihany koa ireo sehatra vatsian’ny vahiny vola sy ireo any am-pielezana. Nandritra ny fahatapahan'ny serasera, nandrafitra ny hetsi-panoherana araka ny fijery mpomba ny mpanjaka (Pahlavi) ny sasany tamin’izy ireo. Fomba famakafakana voamariky ny Haaretz, manao izay hanandratana an'i Reza Pahlavi ho endrika tian'ireo mpanohitra. Ao anatin’izany lasitra izany, lasa voasoritra ho miandany amin'ny Zionisma na manohana mivantana ny fitsabahan'i Isiraely ireo ‘tena Iraniana’ ; fitantarana izay nanamontsana ny ireo karazam-pironana ara-politika ao amin'ny firenena ary nanao tsinontsinona ny tantara lavan’ny tolona manohitra ny imperialisma sy ny jadona ao Iran. Amin’ny fanehoana ny mpanohitra ho vondrona miray saina manohana an’i Isiraely, vao mainka nanamafy tsy nahy ny iray amin’ireo fampielezan-kevitra mahomby indrindra an’ny Repoblika Islamika ireo tambajotra ireo: ny hany vahaolana hafa ankoatra ny rafitra misy ankehitriny dia tetikasa Zionista tohanan’ny Tandrefana.

Miròna hino kokoa ny fitondrana ny sehatry ny fampahalalam-baovao

Nanamora ny fahazoan’ny fitondrana fitokisana ity fironana ity teo imason’ireo mpanaraka ny firehan-kevitra ankavia maneran-tany sy ireo mpikatroka ny zon’olombelona izay tsy mahafantatra ny tontolo anatin’i Iran. Tao anatin’ny tontolon’ny fampahalalam-baovao taorian’ny ady tao Gaza, izay avo ny tsy fitokisana ireo fampahalalam-baovao mahazatra ary lasa ivom-pahamendrehana ny firaisankina amin’i Palestina dia nanako mafy ny fijoroan’ny Repoblika Islamika efa hatry ny ela ho mpiaro an’i Palestina. Rehefa nasehon’ireo mpomba ny Pahlavi ho akaiky ny Zionista ireo mpanohitra, dia nametraka ny tenany ho hany mpisehatra tena izy manohitra ny imperialisma ireo mpaneho hevitra miandany amin’ny fitondrana, na dia teo aza ny famonoana faobe nataon’ny fanjakana. Hita ho mitombina io fifanandrinana ‘fitondrana sa zionista’ io no an’ireo mpanaraka tsy manana fahalalana lalina momba an’i Iran, nahatonga ny fitantarana nataon’ny fanjakana tsy nisy nanohitra nandritra ny fahatapahan’ny serasera (blackout), tamin’ny alalan’ireo fampahalalam-baovao tsy miankina izay nironan’ireo mpikatroka hinoana.

Nanidy tanteraka ity tsy fifandanjana ity io fahatapahan'ny serasera io. Noho ny fahatapahan’ny aterineto tamin’ny vahoaka tao anatin’ Iran, ny hany feo re tamin’ireo sehatra iraisam-pirenena dia ireo izay nanana fidirana tsy tapaka: ny fampielezam-peon’ny fanjakana, ireo mpitondra teny ofisialy, ary ireo tambajotra mpomba an'i Pahlavi manana loharanon-karena be dia be. Ny fitantaran’izy ireo no nanjaka, tsy noho ny fanehoan’izany ny zava-misy marina, fa noho ny tsy fisian’ny fampitana vaovao na fijoroana vavolombelona avy ao an-toerana afaka nipongatra ho fanoherana izay tenenin'ireo.

Mandritra izany fotoana izany, voailika koa ireo Iraniana any am-pielezana, mpifindra monina tsy manana fahafahana miditra amin'ireo fampahalalam-baovao na sehatra lehibe. Tototr'ireo mpisehatra vitsy an'isa avo feo taratry ny fananany loharanon-karena sy fotodrafitrasa matanjaka amin'ny sehatry ny fifandraisana, fa tsy taratry ny maha-solontenan'ny besinimaro azy ireo velively ny fomba fijerin'ireo voahilika ireo.

Asehon'ny fahatapahan'ny fifandraisana tamin'ny volana janoary fa miasa amin'ny alalan'ny fifehezana ny takonana sy ny aseho ny fahefana ara-politika amin'izao fotoana sy amin'ny fampiasana hery mivantana ihany koa. Tamin’ny alalan’ny fanapahana ny fifandraisana, ny fanjakana no nandidy hoe ny fijalian’iza no azo jerena ary ny fijoroana vavolombelon’iza no tokony hanjavona alohan’ny hahatrarany izao tontolo izao. Nameno ny banga avy amin’izany fahanginana ireo mpisehatra avy any ivelany na ireo miandany amin’ny fitondrana na ireo vatsian’ny vahiny vola, ka nanamafy ho “fahamarinana'” ny fitantaran’izy ireo alohan’ny ahafahan’ireo sisa velona hiteny. Ao anatin’ny tontolo iray voavolavolan’ireo sehatra samihafa sy ny algôritma, tsy mijanona amin'izay mitranga tao Iran intsony ny fanontaniana fototra, fa ny hoe iza no nanana ny fahefana hampibaribary ny heviny manoloana ny zava-nitranga.