Fihetsiketsehana tamin'ny 2021 nataon”ireo vehivavy tao Senegal nanoherana ny fanolànana; pikantsary avy ao amin'ny fantsona YouTube – Le Dakarois 221

Nosoratan'i Bowel Diop

Ao Senegal, azo saziana ny vehivavy iray niharam-panolanana raha toa manandrana ny haka ny fifehezana ny fiainany ka manapaka hevitra hanàla zaza.

Toy ireo firenena afrikàna maro hafa, Senegal dia nanao sonia, tamin'ny  27 Desambra 2004, ny Fifanarahan'i Maputo, fifanarahana lalàna eo anivon'ny Fiombonambe Afrikàna natao hampiroboroboana sy hiarovana ny zon'ireo vehivavy sy ankizivavy ao Afrika. Araka ny voalazan'ny andininy faha-14, ireo Fanjakàna nanao sonia dia tsy maintsy :

(…) manome alàlana ny fanalàna zaza ara-pitsaboana raha vokatry ny herisetra ara-nofo, fanolànana, fifoterana (inceste), na rehefa hita fa hanohintohina ny fahasalamàna ara-tsaina na ara-batan'ilay reny ny fitondràny vohoka, na ny ain'ilay reny na ny an'ilay notorontoronina (zaza am-bohoka).

Na izany aza, mijanona ho taratasy tsy misy lanjany io zo io ao Senegal. Ireo fikambanana mpiaro zon'olombelona toy ny  Fédération internationale des droits humains (FIDH), la Ligue sénégalaise des droits humains (LSDH) ny Rencontre Africaine pour la Défense des Droits de l’Homme (RADDHO), ONG nasiônaly iray miorina ao Dakar, dia miampanga ny tsy fanajàn'ny fanjakàna ny zavatra nekeny nanoloana ny fianakaviambe iraisampirenena. Ao anatin'ilay tatitra nataon-dry zareo “Double peine”, nivoaka tamin'ny 2024, nisintona lakolosy ireo fikambanana telo ireo momba ny zavamisy hoe ny andininy faha-14 amin'ny Fifanarahana tao Maputo dia tsy nentina natsofoka ho ao anatin'ny lalànan'ilay firenena, ary noho izay, ireo vehivavy niharan'izany dia voatery tsy maintsy mitondra hatramin'ny farany ny vohoka azo tamin'ny fanolanana na fifoterana.

Ao Senegal, ny fanalàna zaza dia raràn'ny andininy faha-305 bis ao amin'ny Fehezandalàna famaizana, afa-tsy anaty tranga tena ankavitsiana raha sendra misy fitsaboana ikendrena hanavotana ny ain'ilay reny. Io toedraharaha io dia manosika vehivavy marobe hitodika amin'ny fomba fanao ankiafinafina, mampididoza ary mazàna maningotra aina, isan'izany ireo niharan'ny fanolànana na ny fifoterana.

Ho an'ny Prison-Insider, sehatra iray famokarana sy fanapariahana vaovao momba ny fonja manerana izao tontolo izao, miorina ao Frantsa, hatramin'ny 46 % amin'ireo vehivavy mifonja ao amin'ny fonja Liberté VI ao Sénégal no voaheloka ho namono zaza, mampiseho ny halehiben'ilay tranga.

Raha sahirana mitady fankatoavana ny zo amin'ny fanalàna zaza, dia tsy antony noho ny lalàna fotsiny, fa koa ara-piarahamonina sy ara-kolontsaina.

Tohankevitra ara-pivavahana

Ny tohankevitra ara-pivavahana no tena matetika ampiasaina hanamarinana ny fandraràna ny fanalàna zaza: mihoatra ny 95% amin'ny mponina senegaly dia miozolmàna; kanefa repoblika laika ilay firenena, araka izay voalaza ao amin'ny andininy voalohany :

Laika, demaokratika ary sôsialy ny Repoblikan'i Senegal. Iantohany ny fitoviana manoloana ny lalàna ho an'ny olompirenena tsirairay, tsy anavahana fiaviana, foko, maha-lahy na vavy, na finoana. Hajainy ny karazam-pinoana rehetra.

Anaty rafitra laika, tokony hipetraka ao anatin'ny sehatra medikaly sy lalàna araka izany ny adihevitra. Amin'ny fitsaboana, avahana aloha ny ‘zaza am-bohoka’. Tsara marihana fa ny fombandrazana miozolmàna sasantsasany dia manombana fa aorian'ny faha-120 andro nanorontoroana am-bohoka ilay zaza no aiditra ao aminy ny fanahy, araka izany, ny fampitsaharana vohoka mialoha io fetra io dia tsy midika ho fanapahana aina.

Na ahoana na ahoana, zon'ny vehivavy tsirairay ny handray fanapahankevitra mahakasika ny vatany manokana, lavitry ny teritery rehetra iraisana ara-pivavahana. Ny tohankevitra milaza hoe ny zaza ho ateraka dia tsy manan-kambara ao anatin'ilay raharaha ve tokony hanafoana ny zon'ny vehivavy iray izay tsy nangatahana akory ny fanekeny?

Nahoana no hanao sorona aina iray vory saina, efa voaratra, mba hamelomana aina iray ‘mety hisy'? Tsy mitombina io fomba fisaina io rehefa dinihana ny haja, ny fahasalamana ara-tsaina sy ara-batan'ilay vehivavy. Ny zo hanàna fizakantena ara-batana no tokony hibahan-toerana. Fihatsaràna ivelantsihy, mahery setra ary tena tsy rariny mihitsy ny fangatahana amin'ny vehivavy iray niharam-panolanana na fifoterana ny hitondràny hatramin'ny farany ny vohoka iray tsy niriany.

Ny fikajiana ny fitondrantena

Ny tohankevitra iray hafa matetika voatanisa hanoherana ny zo amin'ny fanalàna zaza dia ny fombandrazana. “Fitondrantena” toy inona ilay ezahana harovana ? Raha toa ny fikajiana ny “fitondrantena” ka midika ho fifehezana ny vatan'ireo vehivavy, dia fitondrantena efa lany andro izany ireny. Ny tena “fitondrantena” mila kajiana, dia ny haja sy ny fahalalahan'ireo vehivavy, fa tsy ny fifikirana amin'ny fombandrazana mampanjakazaka lehilahy.

Ny tena olana dia ny fanjakàn-dehilahy izay manohy manapaka hevitra amin'izay tokony hataon'ny vehivavy hitondràna ny vatany. Ny tanjak'io ideôlôjia io dia mahatonga ireo vehivavy sasany hiaro azy io, tafiditra amin'izany ireo nahita fianarana. Izany dia manaporofo ny halalin'ny fàkan'ireo fenitry ny fanjakàn-dehilahy latsaka anaty, eny fa na ho an'ireo izay tokony hanafoana azy ireny aza.

Ao Afrika, mahagaga fa tena mitovy sy mifandray mivantana amina sehatra telo ireo tohankevitra manohitra ny fanalàna zaza : ny fivavahana, ny fombandrazana ary ireo “soatoavina afrikàna”. Mihodinkodina amin'ny resaka fandraràna famonoana olona izy ireny, izay hita ao anatin'ireo fivavahana telo manompo andriamanitra tokana, manodidina ny filazàna ny fanalàna zaza ho fomba fanao nalaina tàhaka avy any ivelany, vahiny ao anatin'ny kolontsaina eo an-toerana ary manohintohina ny filaminana ara-maoraly nentindrazana izay manome lanja ny maha-reny, heverina ho toy ny fitahiana. Tohankevitra hafa iray mahazatra ny hoe tsy tokony hizaka ny vokatr'ireo toejavatra nahatonga ilay vohoka ilay zaza notorontoronina am-bohoka, tsy manantsiny sy tsy mahavita miaro tena.

Saingy ireny adihevitra ireny dia miantehitra betsaka amin'ny fihetsehampo, ny fadifady, ary endrika irain'ny fifikirana amin'ny nentindrazana, fa mahàlana vao resaka siansa, zo fototra na ny zavamisy momba ireo herisetra ara-nofo. Ao Sénégal, ny JGEN, ONG iray manolo-tena hiady amin'ireo herisetra mifototra amin'ny maha-lahy na maha-vavy, dia manamafy ireo adisisika mba hampitsaharan'ny lalàna ny fanamelohana ireo niharam-pahavoazana noho ny fanolànana na ny fifoterana, ary mba hanaja amin'izay ilay Fifanarahan'i Maputo. 

Amin'ny maha- vehivavy ahy, izaho dia mpomba ny fanalàna zaza tsy arahana fepetra. Satria ny vehivavy tsirairay dia tokony ho afaka hanapaka hevitra an-kalalahana momba izay heveriny ho tsara ho an'ny vatany, ny fiainany, ny fahasalamany, ny hoaviny. Ary indrindra indrindra raha sendra tranga fanolànana na fifoterana: tsy tokony ho aingitraingitra lafo vidy fa zo ny safidy.