Ny faritra lalovan'onin'i Zayandeh-Rood maina ao Iran afovoany. Sary avy amin'i Mostafameraji. Wikimedia Commons. Azon'ny rehetra ampiasaina malalaka.

Avy amin'i Mohsen Jafari

Miatrika ny krizy ara-tontolo iainana manahiran-tsaina indrindra any Azia Andrefana i Iran, mitombo ny porofo fa tsy vokatry ny hain-tany na ny tsy fahaiza-mitantana ara-panjakana fotsiny ny tsy fahampian-drano. Misy kasinga miafina kokoa ao anivon'ity loza tsy tafala ity: mandray anjara mivantana ireo andrimpanjakana ara-miaramila sy ara-piarovana amin'ny fandavahana vovo tsy nahazoana alalana atsakana rano ambanin'ny tany.

Tsy araka ny fitantarana fanta-bahoaka, izay matetika manakiana ny fanjifana rano be loatra amin'ireo sehatrasa lehibe, ireo toeram-pambolena miasa be, na ny fiovaovan'ny toetr'andro, fa ambaran'ny tatitra ofisialy sy akademika fa ny ampahany be amin'ny fitrandrahana rano ambanin'ny tany tsy ara-dalàna dia ataon'ireo sampana tsimatimanota ara-dalàna sy ara-pifehezana, fantatra indrindra amin'izany ny Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) sy ireo orinasa mifandray aminy.

Tsy vitan'ny hoe manome rariny izao fitondran-tena izao ny fanginan'ireo sampan-draharaha mpanara-maso manoloana ireo fanitsakitsahana tsy mitsahatra ireo fa manampy trotraka amin'ny faharavan'ny tontolo iainana ihany koa, nitarika ho amin'ny faharitan'ny loharano, ary niteraka fifindra-monina ara-tontolo iainana manerana ireo faritra iankinana ao amin'ny firenena.

Halalin'ny krizy: Lavaka mangadihady sy fari-drano maina

Anisan'ireo firenena manana taha ambony indrindra amin'ny fitrandrahana rano ambanin'ny tany tsy mateza i Iran. Araka ny fanadihadiana ara-jeolojika tao Iran (2023), lemaka maherin'ny 400 manerana ny firenena no “makiana” na “voarara” noho ny tsi-fisian-drano.

Efa tamin'ny taona 2017 ny manampahefana no niresaka ireo lavadrano tsy nahazoana alalana miisa 220.000 eo ho eo manerana ny firenena. Maro ireo mpikatroka mpiaro ny tontolo iainana no nilaza fa ny Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) no nandavaka ny ampahany betsaka amin'ireo fantsakana ireo na dia tsy voamarin'ny loharanom-baovao mahaleo tena azo antoka aza io tarehimarika io. Matetika ireo lavadrano ireo no voahady tsy misy fanomezan-dàlana na fanombanana ara-tontolo iainana, ka manafaingana ny faharitan'ny rano.

Any amin'ny faritany tahaka an'i Isfahan, Yazd, Qom, ary Semnan, tanàna am-polony maro no lao noho ny fihenan'ny rano ambanin'ny tany.

Ampolony taona izao ny Foibem-Pananganana Khatam al-Anbiya, rantsana ara-toekaren'ny IRGC, no mpiantoka asa lehibe indrindra amin'ny fanamboarana tohodrano, famindrana rano ary tetikasam-pambolena indostrialy ao Iran.

Tohano ny Global Voices ahafahanay mamoaka lahatsoratra maro tahaka izao

Tsidiho ato [mg] raha mila fanazavana fanampiny momba ity fanentanana ity.

Rehefa amainin'ny basy ny fari-drano: Ny maritrano miafin'ny tsimatimanota

Tamin'ny antsafa nifanaovana tamin'ny mpanoratra, Nikahang Kowsar, Iraniana mpanao gazety malaza sady manam-pahaizana momba ny tontolo iainana, no nahafahana manome tombana mivaingana: “Ny Repoblika Islamika ihany no nanao izany rehetra izany. Toy ny nanaraka torohevitry ny boky momba ny famonoan-tena ara-tontolo iainana ireo mpitantana ny firenena.”

Tondroin'i Kowsar ny fanamboarana tohodrano tsy voafehy am-polony taona maro, ny fitrandrahana rano ambanin'ny tany tsy voafehy, ary ny fanovana ny faritra be tendrombohitra ho toeram-pambolena mampiasa rano betsaka niniana natao, fa tsy hoe tsy fahaiza-manao fotsiny. Araka ny filazany, ireo fanapahan-kevitra ireo dia “matetika natao tamim-piheverana feno sy ho amin'ny tombontsoam-bondron'olona matanjaka”.

Anisan'ny marika mibaribary indrindra amin'ity fahadisoam-pitantanana ara-tontolo iainana ity ny lazaina ho fandavahan'ny miaramila na andrim-panjakana sasany miankina aminy fantsakana tsy ara-dalàna. Nofaritan'i Kowsar fa tsy “fanitsakitsahana ny lalàna” fotsiny izany fa ho toy ny “halatra miafina amin’ny ranom-bahoaka ambanin'ny tany”, ary tonga hatramin'ny “ady mangina atao amin’ny fokonolona ambanivohitra” aza.

“Isaky ny misy fantsakana iray tsy nahazoana alalana”, hoy ny fanamarihany, “dia toy ny fanjaitra manindrona ny vatan’ny rohivoary iray efa osa, manamaina izay sisa iainan’ny tantsaha sy ny vohitra sisa tavela.”

Lasibatr'i Kowsar ihany koa ary voakiana mafy ireo rafi-pifehezan'i Iran, anisan'izany ny Minisiteran'ny Angovo sy ny Departemantan'ny Tontolo Iainana: “Tsy avy amin'ny tanana miraviravy izao fanginana mielipatrana sady mampidi-doza izao,” hoy izy nanantitrantitra, “fa avy amin'ny kolikoly sy ny tahotra efa lalim-paka. Maro amin'ireo tokony hiaro ny natiora no na mitsikombakomba noho ny fahazoan-tombontsoa na voasaringotra ara-politika hany ka tsy mahasahy miteny mafy.”

Nohamafisin'i Kowsar fa tsy teknika na toetr'andro fotsiny ny krizy; fa avy amin'ny fahabangan'ny fijery sivily nasionaly amin'ny fitantanana ny loharanon-karena. Tsikariny ny tsy-fisian'ny fanabeazana ara-tontolo iainana, ny fahadisoana ara-politikam-pampandrosoana, ary ny fahapotehan'ny tamberin'andraiki-panjakana ho antony lehibe mahatonga ny fahapotehan'ny tontolo iainana ao Iran. “Raha misy manontany hoe nahoana no lany rano i Iran,” hoy izy, “ny valiny amin'ny fehezanteny iray dia izao: satria tsy manana toerana ao amin'ny rafi-panapahan-kevitra ao amin'ny firenena ny fisaina, ny siansa ary ny fahamarinana.”

Farany, nampitandrina i Kowsar fa tsy ny firodanan'ny tontolo iainana fotsiny no izorana fa ny loza mitatao ara-piarovam-pirenena koa: “Rehefa lao ny tanàna, rehefa vakivaky ny tany, rehefa manomboka ny fifindra-monina ateraky ny toetr'andro, dia tsy mila vahiny fahavalo intsony ianao. Firodanana avy ao anatiny izany.”

Krizin-drano soritr'aretina ara-politika

Mihoatra noho ny olana ara-tontolo iainana ny fiharatsian'ny krizin-drano ao Iran; soritr'aretina ara-drafitra mametraka ny miaramila ho rafitra toavina mampisy elanelana. Raha matetika voatondron'ny mpandinika iraisampirenena ny krizin'ny toetr'andro, ny fikirakirana ara-pambolena mavitrika na ny asan'ny olombelona be fiantraika, ny antony kosa mifototra amin'ny fahavitrihan'ny hery ao an-toerana izay mametraka ny lalàna hiondrika manoloana ny laharam-pahamehana ara-tafika. Raha mitohy izao fironana izao dia tsy ny fahapotehan'ny rohivoary ihany no atrehin'Iran fa ny krizy lalina ara-drariny izay ahaverezan'ny olom-pirenena ny finoana ny fahatezàna sy ny rariny.