Resadresaka nifanaovana tamin'i Kevin Scannell, mpikatroka fiteny Irlandey

Sarin'i Kevin Scannell nalain'i Maddy Scannell ary nampiasana lisansa CC BY-SA 4.0 tamin'ny alalan'ny Wikimedia Commons.

Ao anatin'ny andiany mitohy izay anasongadinatsika ny asan'ireo mpikatroka mampiroborobo ny fiteny Eoropeana vitsy an'isa sy ny tenim-paritra amin'ny habaka nomerika, tianay ny hampafantatra anareo an'i Kevin Scannell (@kscanne) izay niasa tamin'ny fampiroboroboana ny teny irlandey (na fantatra ihany koa hoe Gaelic) amin'ny alàlan'ny famolavolana rindrambaiko ho ampiasain’ny mpiteny Irlandey. Lava ihany koa ny  lisitra fiaraha-miasa izay nandraisan'i Kevin anjara, izay nanampy tamin'ny fampisongadinana ny teny Irlandey an-jotra sy amin'ny media nomerika. Fantaro bebe kokoa àry ny momba ireo tetikasa ireo ao amin'ny resadresaka manaraka nifanaovana tamin’ny imailaka notontosain'ny Rising Voices.

Rising Voices (RV): Lazao anay ny momba anao sy ny asanao mifandraika amin'ny fiteny.

Kevin Scannell (KS): I am a Professor of Computer Science at Saint Louis University in the US, working primarily on the Irish language.  I was born in the US to a family with strong Irish roots, and began learning the language in earnest in the 1990s. For the last 20+ years I've been developing software to help Irish speakers use their language online. I've developed spelling and grammar checkers, dictionaries and thesauri, translation engines, and have worked with a team of dedicated volunteers to translate important websites and software packages into Irish: GMail, Twitter, Firefox, LibreOffice, WhatsApp, and many others.  In 2011 I created the Indigenous Tweets site which helps speakers of more than 150 indigenous and minoritized languages connect with each other on Twitter.

Kevin Scannell (KS): Profesora momba ny Siansa Informatika ao amin'ny Oniversiten'i Saint Louis any Etazonia aho, miasa amin'ny teny Irlandey. Teraka tany Etazonia tao amin'ny fianakaviana manana fiaviana Irlandey hiringiriny aho, ary nanomboka nianatra ilay fiteny tamin-kafanam-po tamin'ny taompolo 1990. Nandritra ny 20 taona mahery lasa izay no namolavolako rindrambaiko hanampiana ireo mpiteny Irlandey mba hampiasain’izy ireo ny fiteniny an-tserasera. Namolavola mpanitsy tsipelina sy fitsipi-pitenenana, rakibolana ary thesauri, milina fandikan-teny aho, ary niara-niasa tamina ekipa mpilatsaka an-tsitrapo natokana handika ireo tranonkala manan-danja sy fonosana rindrambaiko amin'ny teny Irlandey: GMail, Twitter, Firefox, LibreOffice, WhatsApp, sy ny maro hafa. Tamin'ny taona 2011 no namoronako ny tranonkalan'ny Indigenous Tweets izay manampy ireo mpiteny indizeny sy vitsy an'isa mihoatra ny 150 hifandraisana ao amin'ny Twitter.

RV: Manao ahoana ny fiteninao amin'izao fotoana izao anjotra sy ivelan-jotra?

KS: Irish is facing many of the same challenges that other minority languages face in a globalized world with English as a dominant lingua franca.  Despite these challenges, there is a lot to be optimistic about!  The number of Irish-medium schools (all subjects taught through Irish) continues to grow, serving more than 50,000 students in both the Republic of Ireland and Northern Ireland. The language now has full official and working status in the European Union. Irish speakers, both in Ireland and overseas, have access to top-notch radio programming (Raidió na Gaeltachta), television (TG4), and news (Tuairisc.ie, Nos.ie, etc.).  There is a very active community of speakers on all of the major social media websites; I like to point out that there is more Irish being written now than at any time in the history of the language.

KS: Miatrika olana maro mitovy amin'ireo teny vitsy an'isa hafa ao anatin'ny tontolon'ny fanatontoloana ny teny Irlandey manoloana ny teny Anglisy mibahan-toerana ho teny ifandraisan'ny maro. Betsaka anefa ny zavatra azo antenaina na dia eo aza ireo fanamby ireo! Tsy mitsaha-mitombo ny isan'ny sekoly mampiasa ny fiteny Irlandey (ampianarina amin'ny teny Irlandey ny taranja rehetra) izay omena ampiasain’ny mpianatra mihoatra ny 50.000 ao amin'ny Repoblikan'i Irlandy sy Irlandy Avaratra. Manana sata ofisialy sy miasa feno ao amin'ny Vondrona Eoropeana ilay fiteny ankehitriny. Ireo mpiteny Irlandey, na any Irlandy na any ampitan-dranomasina, dia lohalaharana amin’ny fahafahana mahazo fandaharana amin'ny onjam-peo (Raidió na Gaeltachta), fahitalavitra (TG4), ary vaovao (Tuairisc.ie, Nos.ie, sns.). Misy vondrom-piarahamonina mpampiasa ilay fiteny tena mavitrika amin'ny tranokalan'ny tambajotra sosialy lehibe rehetra; Tiako ny manamarika fa betsaka kokoa ny fanoratana amin’ny teny Irlandey ankehitriny noho ny tamin'ny fotoana rehetra teo amin'ny tantaran'ny fiteny.

RV: Inona no antony manosika anao hahita ny fiteninao amin'ny sehatra nomerika?

KS: I'm highly motivated as a speaker from the diaspora, because almost all of my interactions in the language are conducted in digital spaces!  This is one of the reasons that social media can be such a powerful tool for promoting minoritized languages, especially those with an increasing number of speakers who live outside of the traditional “homeland” of the language.  I also mentioned the work I've done translating software, apps, and websites into Irish; I believe that it's important to give people the choice to navigate their online lives through Irish when there are so many domains in the “real world” where Irish is not an option.  I'm not ready to surrender the digital domain to English!

KS: Tena mazoto aho amin'ny maha-mpampiasa ilay fiteny avy any am-pielezana ahy, satria saika amin'ny sehatra nomerika avokoa ny fifaneraserako amin'ilay fiteny! Izany no iray amin'ireo antony mahatonga ny tambajotra sosialy ho fitaovana mahery vaika amin'ny fampiroboroboana ny fiteny vitsy an'isa, indrindra ireo manana mpiteny mihamitombo izay monina ivelan'ny “tanindrazany” amin'ilay fiteny. Notanisaiko ihany koa ny asa nataoko tamin'ny fandikan-teny ireo rindrambaiko, fampiasa ary tranonkala ho amin'ny teny Irlandey; Mino aho fa zava-dehibe ny manome safidy ny olona hivezivezy an-tserasera amin'ny andavanandrom-piainany amin'ny teny Irlandey rehefa misy sehatra maro ao amin'ny “tontolo tena izy” izay tsy safidy ny teny Irlandey. Tsy vonona ny hitolo-batana ny sehatra nomerika ho amin’ny teny Anglisy aho!

RV: Farito ny sasany amin'ireo fanamby izay manakana ny fiteninao tsy hampiasaina feno anjotra.

KS: There are very few technical challenges in terms of using the language online. Irish has diacritics marking long vowels (“síntí fada”) but it's not difficult to set up one's computer or mobile to produce these.  Access to high-speed internet, especially in rural areas where the language is strongest, is still not perfect, but better than it was 10 years ago.   One major issue is corporate control over the platforms where most of us conduct our online lives (social media, Google, mobile devices).

Our team was able to translate GMail into Irish almost 10 years ago, but we weren't “given permission” to translate other important Google products like YouTube, Google Docs, Calendar, etc., despite our willingness to do so on a volunteer basis.

In the case of Twitter, we were able to complete the Irish translation and have it made available to the community, but other minority language groups (e.g. Welsh) were not so “lucky”, despite a huge volunteer effort on their own translation.

KS: Vitsy dia vitsy ny fanamby ara-teknika raha ny resaka fampiasana ilay fiteny anjotra. Manana tsindrimpeo manamarika zanatsoratra lava (“síntí fada”) ny Irlandey saingy tsy sarotra ny mametraka izany ao anaty solosaina na finday hamokarana azy ireo. Mbola tsy tonga lafatra ny fidirana amin'ny aterineto haingam-pandeha, indrindra any ambanivohitra izay matanjaka indrindra ny fiteny, saingy tsara kokoa noho ny tamin’ny 10 taona lasa. Ny fanaraha-maso ny orinasa amin'ny sehatra izay itondran'ny ankamaroantsika an-tserasera ny fiainana andavan’andro (tambajotra sosialy, Google, fitaovana finday) no olana lehibe iray.

Afaka nandika ny GMail ho amin'ny teny Irlandey ny ekipanay efa ho 10 taona lasa izay, saingy tsy nomena alalana izahay handika ireo vokatra Google manan-danja hafa toa ny YouTube, Google Docs, Calendar, sns., na dia eo aza ny fahavononanay hanao izany an-tsitrapo .
Raha ny momba ny Twitter, afaka namita ny fandikan-teny Irlandey izahay ary namela izany ho an'ny vondrom-piarahamonina, saingy tsy dia “tsara vintana” ny vondrona fiteny vitsy an'isa hafa (ohatra ny Welsh=Galoà) na dia teo aza ny ezaka an-tsitrapo lehibe natao tamin’ny fandikana izany manokana.

KS: Araka ny hevitrao, inona no dingana mivaingana  azo atao mba hanentanana ny tanora hanomboka hianatra ny fiteninao na hanohy hampiasa azy io?

IG:  Fortunately there is a new generation of Irish artists and musicians who are using the language in new and creative ways, and who have developed a huge following among younger Irish speakers.  There's the group KNEECAP from Belfast with millions of views on YouTube, Séaghan Ó Súilleabháin with 180k followers on TikTok, Séamus Barra Ó Súilleabháin, Ciara Ní É, … I could go on and on.

I think it's important to show younger people that the language is more than just a dreaded school subject!  It's less clear what a 52-year-old university professor can do to make the language appealing. I am interested in developing more computer games in Irish.

I worked with Mícheál Ó Meachair on a translation of a great mobile game a few years ago (Gunman Taco Truck), and Úna-Minh Kavanagh led a translation of the excellent game Among Us a couple of years ago, but I'd like to see many more choices for young people.

IG:  Soa ihany fa misy taranaka vaovao, mpanakanto sy mpitendry mozika Irlandey mampiasa ilay fiteny amin'ny fomba vaovao sy feno famoronana, ary nahasarika mpanjohy betsaka teo amin'ireo tanora mpiteny Irlandey. Ao ny tarika KNEECAP avy any Belfast izay nahazo mpijery an-tapitrisany tao amin'ny YouTube, Séaghan Ó Súilleabháin manana mpijery 180.000 tao amin'ny TikTok, Séamus Barra Ó Súilleabháin, Ciara Ní É, … sy ny maro hafa tsy voatanisa.

Heveriko fa zava-dehibe ny mampiseho ny tanora fa mihoatra noho ny taranja mampitaintaina any an-tsekoly ilay fiteny! Tsy dia mazava loatra izy io toy ny hoe inona no ataon’ny mpampianatra iray 52 taona any amin’ny anjerimanontolo mba hahatonga ilay fiteny hahasarika. Liana amin'ny famolavolana lalao solosaina misimisy kokoa amin'ny teny Irlandey aho.

Niara-niasa tamin'i Mícheál Ó Meachair aho tamin'ny fandikan-tenin’ny lalao finday lehibe iray taona vitsivitsy lasa izay (Gunman Taco Truck), ary Úna-Minh Kavanagh no nitarika ny fandikan-tenin’ny lalao tena mahafinaritra Among Us roa taona lasa izay, saingy maniry ny hahita safidy maro hafa kokoa ho an'ny tanora aho.

Atombohy ny resaka

Mpanoratra, azafady hiditra »

Torolalana

  • Miandry fanekena ny hevitra rehetra. Aza alefa in-droa ny hevitra.
  • iangaviana ianao haneho fifanajàna amin'ny hevitra rehetra. Tsy ekena ny hevitra feno fankahalàna, vetaveta, mamely olona manokana.