Akatòny

Fitia Tsy Mba Hetra Hampijoro Tsara Hatrany Ny Global Voices

Miasa mafy isan'andro ireo mpirotsaka an-tsitrapo manerantany ato amin'ny fikambananay hitondra ho anao ireo tantara tsy voatatitra manerana izao tontolo izao -- Saingy tsy afa-manao izany samirery tsy misy ny fanampianao izahay. Tohano amin'ny alalan'ny fanomezana (fitia tsy mba hetra) hoan'ny Global Voices ireo tonia, mpahay teknolojia, mpanentana ara-piarovana ato aminay!

Manomeza anio

Hijery ny Tenim-Pirenena rehetra? Mandika ny tantaran'ny Global Voices izahay mba ho hitan'ny rehetra ny fitantaran'olo-tsotra manerantany.

Avia ange ry sambo mpihaza trozona hankaty amin'ny ranon'i Timor atsinanana

Sarin'i Fat Old Sod tao @ Xanana Republic Gazzete, nahazo alalana.

Notsongaina avy tamin'ny mpampiasa Twitter @BILL_ROMANOS tamin'ny 31 Desambra midera ny nahitan'ny mpikaroka Aostraliana sy Timor Tatsinanana ny lohateny, izany no vokatry ny fikarohana natao vao haingana momba ny fiainana any anaty rano any: Hita tany amin'ny 50 km (30 maily) miala avy amin'ny morontsiraky Timor atsinanana manko ny toerana ahitana trozona sy feso (dauphins), amin'ny karazana trozona maro, betsaka indrindra.

Namelona fanantenana ho an'ny sehatr'asam-pizahantany ho an’ i Timor atsinanana, izay firenena mbola tanora sy nanana ny tantarany nanjakan'ny korontana, noho izany io fahitana io. Ary dia mbola nanana ny lanjany lehibe indray ny helodrano stratejikan'i Wetar-Ombai. Na dia malaza ho lalana fandalovan'ny “Sambo mpisitrika nokleary Amerikana sy Aostraliana manavatsava ny nosy maron'i Indonesia“ aza izy, eto kosa dia izy no helodrano mampisaraka an'i Pasifika amin'ny soso-nofontany Eorazia fantatra amin'ny amin'ny maha- “lalana lehibe fifindra-monin'ny biby anaty ranomasina mivezivezy amin'ny oseana pasifika amin'ny oseana indiana“.

Cathal Foster (PT) no manoratra momba izany:

A expedição, que foi o primeiro grande estudo de cetáceos em Timor-Leste, veio confirmar aquilo que os biólogos marinhos apenas suspeitavam: as águas profundas dos estreitos de Wetar e Ombai, ao largo de Timor – que podem ter até três mil metros de profundidade -, são uma importante rota migratória e corredor para a vida marinha, ligando os oceanos Pacífico e Índico.

Ny diam-pikarohana, izay fikarohana lehibe voalohany indrindra momba ny karazan-trozona any Timor atsinanana, no nanamafy izay efa nampiahiahy ny biolozista (mpahay aina): lalamben'ny fifindra-monina sy lalantsaran'ny fiainana anaty ranomasina, mampifandray ny Oseana Pasifika sy Oseana Indiana ny ranolalin'ny helodranon'i Wetar sy Ombai, any amin'ny morondranomasin'ny Timor – izay manana halalina hatramin'ny 3,000 m (1,864 maily).

Nanaitra ny mason'ny mpiserasera maro io fahitana io ka nanomboka nandrohy tamin'ny bolongany na ni-tweets (nampilaza fohy toy ny sms finday) tamin'ny gazety lehibe ry zareo:

Ny hamaroan'ny karazam-biby, izay nifidy ny ranon'i Timor atsinanana ho “toerana ankafizina”, dia voalazan'ny mpamaham-bolongana tsindraindray eny ihany. Fat Old Sod, ohatra tamin'ny fanombohan'ny Novambra 2008, dia naka sary ny “Mega Fauna” izay nopihany avy eny ampisidinana ny ranon'i Timor avy any anaty voromby:

Mega Fauna basically means anything bigger than, and including, turtles. (…) We saw at least 6 species of whales, easily over 4000 dolphins, manta rays in formation, BIG hammerhead sharks cruising on the surface and we just stopped counting the turtles once we got to Com and beyond because there were too many.

ny Mega Fauna izay midika hoe izay rehetra lehibe, ka tafiditra amin'izany ny soka-dranomasina. Nahita karazana trozona enina izahay, mora ny nahitana feso mihoatra ny 4000, andiana manta, antsantsa LEHIBE toy ny hihevaheva arynitsahatra nanisa ny sokatra izahay rehefa nahazo an'i Com fa tena maro loatra ry zareo.

Sarin'i Fat Old Sod ao @ Xanana Republic Gazzete, nahazo alalana.

Nisy famoahan-kevitra nataon'olona tsy nitonona anarana iray tao amin'ny lahatsoratra mitondra ny lohateny hoe Toerana ankafizin'ny Trozona sy Feso hita tany Timor atsinanana (PT):

Mais um grande ponto para a futura indústria do turismo em Timor.
Bem regulamentado poderá ser mais uma grande fonte de rendimento para o país.

Dingana lehibe hafa ho an'ny fizahantany eto Timor. Mety ho loharanom-bola lehibe ho an'ny firenena raha voapetraka tsara ny lalàna.

Levi Novey, kosa na dia izany aza dia liana:

It highlights the need for greater protection of biodiverse ocean areas like these from unregulated fishing – a challenge given East Timor’s desire to develop their fishing industry.

Io no mampivandravandra ny tokony hampitomboana ny fiarovana ny karazam-piainana an-dranomasina noho ny fanjonoana tsy ara-dalàna – fanamby ho an'i Timor Atsinanana izay te-hampivelatra ny sehatrasam-panjonoana

Heverina ho sarotra amin'ny fiarovana ny zavamihetsiketsika ny lalànan'ny fanjonoana, noho ny tsy fahafantaran'ny maro ny ankamaroan'izy ireny, ka manome vahana ny fanjonoana tsy ara-dalàna amin'niny fari-dranomasina iny. Nopihan'i Fat Old Sod an-tsary ireo mpanjono mena(n'ny ra) ny tanana :

We also got pictures of some illegal fishing boats from Indonesia which we have handed on to the appropriate authorities with times, name of vessel, location etc.

Nalainay sary ny sambo mpanjono tsy ara-dalàna sasany avy any Indonezia ary nampitainay tany amin'ny tompon'andraikitra mahefa ny fotoana, ny anaran'ny sambo, ny toerana,sns.

Edy, Timorey, miresaka ny fahitana dia nametraka hevitra mahaliana amin'ny fepetran'ny fiainana anaty ranomasina:

(…) the marine environment in that area in (sic) certainly more secure, cleaner, and quieter for those mammals to gather even perhaps can be used as their marine habitat to reproduce and expand. Giving the fact that in that maritime area there is less fishing activity in industrial scale and it’s not considered strategically good enough for commercial ship’s and military navals passage hence almost inexistence in that area any noise that can be prejudicial for whales and other species. Therefore it’s a hotspot for those marine animals to live in abundance. Any habitat of other species when given time, space, less disturbances from human greedy commercial and military activities will certainly find its own way to live, survive, reproduce and expand in greater numbers to the benefit of all living things in this planet we call Earth.

(…) ny toerana andranomasina tena (sic) voaaro , madio, ary mangina ho an'ireo biby mampinono ireo hivoriany, honenany mba iterahany sy itomboany isa. Hita ny maha-fari-dranomasina tsy ahitana asa indostrialim-panjonoana azy, heverina fa toerana tsy dia tsara loatra handalovan'ny sambo fandraharahana na sambo miaramila, izany hoe tsy misy ny tabataba mety hanelingelina ireto trozona sy ny karazany hafa ireto. Izany no antony maha-toerana mafana mahamaro biby an-dranomasina azy. Ny fonenan'ny karazam-biby samihafa, raha omena fotoana, toerana, tsy helingelenin'ny asam-barotra na miaramilan'ny olona tendan-kanina dia itokiana fa hananna ny fomba fiainany, hiteraka, hihamaro ka hanome tombony ho an'ny zavamiaina rehetra eto amin'ity antsointsika hoe tany ity.

Raha iverenana indray ny Whale Of A Time (Trozon'ny Fotoana iray) ,dia nambaran'i Fat Old Sod ny fahasambarany raha niangaviana hisidina tambonin'ny toerana izy, naka sary sady vavolombelon'ny zavatra manokana:

I knew we had great marine life here but I never knew it was so prolific. The two scientists I was with told me that it was an absolutely exceptional survey. And when a scientist starts to use long adjectives you know you've seen something special!!

Efa fantatro ihany fa manana fiainana an-dranomasiina izahay any saingy tsy nampoiziko ny hamaroany. Nilaza tamiko ireo manampahaizana roa fa tena miavaka ny fitsidihana. Ary dia nanomboka nampiasa teny lava izay fantatrao fa manokana ny manampahaizana iray.

Sarin'i Fat Old Sod ao @ Xanana Republic Gazzete, nahazo alalana.

Raha te-hiala voly an-tsary ny fiainana ana-dranomasina any Timor Atsinanana ianao dia tsidiho ireto adiresy manaraka ireto:

Sara Moreira

Atombohy ny resaka

Mpanoratra, azafady hiditra »

Torolalana

  • Miandry fanekena ny hevitra rehetra. Aza alefa in-droa ny hevitra.
  • iangaviana ianao haneho fifanajàna amin'ny hevitra rehetra. Tsy ekena ny hevitra feno fankahalàna, vetaveta, mamely olona manokana.