Akatòny

Fitia Tsy Mba Hetra Hampijoro Tsara Hatrany Ny Global Voices

Miasa mafy isan'andro ireo mpirotsaka an-tsitrapo manerantany ato amin'ny fikambananay hitondra ho anao ireo tantara tsy voatatitra manerana izao tontolo izao -- Saingy tsy afa-manao izany samirery tsy misy ny fanampianao izahay. Tohano amin'ny alalan'ny fanomezana (fitia tsy mba hetra) hoan'ny Global Voices ireo tonia, mpahay teknolojia, mpanentana ara-piarovana ato aminay!

Manomeza anio

Hijery ny Tenim-Pirenena rehetra? Mandika ny tantaran'ny Global Voices izahay mba ho hitan'ny rehetra ny fitantaran'olo-tsotra manerantany.

Madagasikara: Tsiahy an'i Rado, ilay poeta manandaza

Miray feo amin'ny fahatsiahivana an'i Rado poeta Malagasy malaza ny tontolom-bolongana Malagasy. Nanoratra ny antsipirian'ny tantaram-piainany i Jentilisa :

“Zanaka mpitandrina ny tenany, teraka tamin'ny 1 oktobra 1923 (tapabolana sisa manko) ary Ankadivato ilay fonenana nahalehibe azy. Notezaina tanatin'ny fitiavana an'Andriamanitra sy ny tanindrazana tahaka ireo hafa novolavolaina tanaty lasitra protestanta nandritra ny fanjanahantany”

Avy amin'ny lafin-drainy dia taranaka fahadimin'ny fianakaviana ivoahana mpitandrina protestanta hatrany izy, ary araka ny nolazain'i tebokaefatra kosa raha amin'ny lafin-dreny dia avy any Amboanana

“…ilay vohitra kely ao atsimon'Arivonimamo, izay nisehoan'ireo Menalamba sahy nanohitra voalohany indrindra ny Fanjanahantany teto Madagasikara. Araka izany koa dia mba nandova ny ran'ireo tia tanindrazana tsy nanaiky hozogain'ny vahiny.”

Tahaka ny tanora protestanta maro tamin'izany fotoana izany, dia mpikambana tao amin'ny fikambanana Skotisma ihany koa izy, ary nohamafisin'ny rainy tamin'ny alalan'ny fitaizan'ny takariva amorom-patana nampitiavana ny teny sy ny ohabolana (kolontsaina sy zavakanto) malagasy ho an'ny zanany izany. Nianatra tamin'ny sekoly protestanta samihafa tao an-drenivohitra izy ary nanovo fahalalana tany Strasbourg, France handalina momba ny fanaovan-gazety. Mitandro ny fahaleovantenany izy ary na dia tsara karama tamina trano fiantohana Preservatrice tao Antananarivo aza izy dia niala ka naleony nanangana ny gazetiny “hehy” niaraka tamin'ny rahalahiny Celestin. Nianatra tao amin'ny Minisiteran'ny kolontsaina izy taorian'izany.

Nanana talenta maro izy ka nampiasa ny tanany ho amin'ny hosotra sy ny sokitra ary ny paika. Namoron-kiram-pivavahana ihany izy ho fanehoany ny fijoroana maha-Kristiana azy. Fa ny tena ahafantarana azy kosa dia ny fanoratana tononkalo izay tsy nitsaharany mihitsy raha tsy efa tsy manam-pahafahana hanao izany intsony.

Namoaka bokin-tonokalo folo izy ka anisan'izany ny  Dinitra (1973), Ando (1977), Zo (1989), Sedra (1993), Ny teny Malagasy (1994), tsy maintsy mipoaka ny sarom-bilany (2002), ny Voninkazo adaladala (2003) ary  ny fiteny roa (2008). Maro amin'ny tononkalony no navadiky ny mpanakanto Malagasy maro malaza ho hira. Ary tsy maintsy nianarana tany amin'ny sekoly ambony ny Dinitra. Namoaka iray tamin'ny tononkalony izany nasian'ny mpanakanto feony i  Vola.

Tia ny manjono sy ny misangy amin-jafikeliny izy. Ary manana ny mari-boninahitra Malagasy (rehetra) izy.

Mbola manoatra noho izany ihany koa dia mpandala ny teny malagasy izy no manohana ihany koa ny “Fanagasiana“, na ny fampiasana ny teny Malagasy hampianarana fa tsy ny teny frantsay. Nandamoka ny  Fanagasiana noho ny kilalao maloton'ny mpanao politika indrindra indrindra amin'ny filalaovana ny mpianatra. Namoaka ny kabarin'i Rado iray manontolo tao amin'ny Akademia Malagasy tao Antananarivo  Rabelazao , izay nanazavan'i Rado hoe nahoana moa ny teny malagasy fa tsy ny teny malagasy mifangaro teny vahiny no mahomby indrindra amin'ny fampitan-dresaka sy ahazoana ny fanohanan'ny Malagasy ny fony.

“…ny fo no tanamilina ao anatin'ny olona, ka manentana ary manome azy toetra entiny miatrika toe-javatra iray. Ny enti-manentana ny fo kosa anefa, dia ny Teny ihany.
Koa raha te hanentana ny fon'ny vahoaka amin'ny Fampandrosoana isika dia ny Teny Malagasy ihany no afaka manao izany. Dia teny malagasy madio, tsy safiotra na vandambadana. Teny malagasy feno ohatrohatra amana ohabolana sy hainteny, fa ireny no mamoha varavarana ny fo. “

Nampitain-dRabelazao ny ohatra mahatsikaiky tamin'ity tantara ity :

“Tsaroako tsara, fony vao azo ny Fahaleovantena, ka nentanina tamin'ilay fambolem-bary “en ligne” ny Tantsaha sy mpamboly vary. Nahatsikaiky sy nampalahelo anefa, fa noheverin'ny any ambanivohitra ho anaran'olona ity “ligne” ity, ka maro no nilaza hoe : “Aiza ho aiza, tompoko, no misy ity Raline ity, mba hakanay toro-hevitra amin'izay nataony ?” Teo vao nikoropaka ny manampahaizana nitady teny malagasy, ka voatery nitety tanàna sy vohitra, nilaza fa “voly tora-tady” no dikan'io fa tsy izany “Raline” izany. Ho efa nahomby hatrany am-piantombohany anefa ny tetika, raha nogasiana hoe : “Manaova voly tora-tady !””

Ary farany, Imaintikely koa namoaka ny iray amin'ny tononkalony, miaraka amin'ny dikanteniny amin'ny teny frantsay nataon'i Serge Rodin, mpanoratra malagasy misongadina iray koa. ezahiko adia amin'ny teny anglisyaraka izay tratra moa izy ity ka ialana tsiny ny tsy fahatongava-lafatra amin'ny fandikanteny.

HAFATRA
Ho any ianao,kanefa….
Aza ataonao fantany izao fahoriako izao
Fa aoka hiafina aminy
Ny ketoky ny jaly
Nanempaka ny aiko,tanatin'ny longoa
Izay namandrihany ahy…
Ny dinitry ny foko manorika ahy mangina,
Fa sempo-tsasak'alina
Misaina ity anjarako,
Aza ataonao fantany!

…Raha manontany izy,
Iangaviako ianao handainga indray mandeha !
Lazao fa nanadino ny momba azy rehetra
Ny saiko manontolo.
“Rako-boninkazo hoe ireo lavenon-dasa
natoraky ny Adaoro”
Ireto diary ireto lazao fa efa may
Sy tapitra efa kila…
….Fa ny volofotsiko,
Ny ketrokentron'handriko
Afeno dia afeno !
Azonao izany ?

Etsy kely koa
Hafarako ianao !Jereo raha sambatra izy !
Mba hamantaranao dia ireto no fambara :
“Ao an’ efitranony :misy voninkazo
Tsy maintsy mavokely…
Eo an-doha-fandrianany :
Ny sarin'olotiany…na iza n'iza izay “
Raha izay no hitanao dia efa sambatra izy
Ka aza asiana resaka momba ahy akory,
F'izany rahateo no niriko ho azy…

Izay no hafatrafatro
Ka tazony tsara …Ary dia veloma !
Saingy etsy ange !
‘Ty tànanao ity, aza akasi-javatra
Mandra-pifandray ny tànanao sy ny azy…

Eny e ! Ampy izay.Tongava soa aman-tsara !
Dia akatony mora
Io varavarako io
Fa hitomany aho…

Rado, janoary 1966

Mandria am-piadanana, Rado.

5 hevitra

  • X-MAN

    Mitomany aho,
    Manondrika ny loha
    fa lasana nandao
    ilay mpanavotra ahy am-po.

    Rado,
    mpanoro sy mpananatra
    ny foko rehefa sasatra;
    Ny sorany rehetra no nanohina ahy
    ka nahaizako nitsetra
    Ny HAFATRA napetrany
    niainako ihany koa
    fa DINITRA tsy lany koa
    Ny lasako taloha
    Fa safosafon-dray
    Ireo sorany miteny
    Mandrotsy ny fanahy
    Ka mamiko ombieny

    Rado,
    misaotra anao
    fa noho ny soratra
    dia toy izao aho
    Misaotra anao ry Rado

  • aterakotomanga

    dia lasa ianao RADO
    rehefa nahavita be,
    ny malagasy nilaozanao enga anie: tsy ho bado
    tsy handraraka’ilo-mbiandoha
    hiotra hatrany miraka @ ny filoha
    hanana ny maha izy azy:
    ho malagasy mahavita azy.
    mandria ampiadana ê

  • […] globalvoicesonline.org Malagasy – Tsiahy an’i Rado, ilay poeta manandaza >> […]

  • Indrisy mantsy…
    Ny ety an-tany dia fandalovana, fa i Rado kosa, dia tsy nandalo fotsiny, fa hitotra mandrakizay ao am-pon’ny malagasy rehetra, hatraminy faran’ny tany…

    R.I.P
    Anne-Muriel

  • X-MAN

    Mba faniriko ry Sakaiza
    Raha isika rehatra izao
    No hiaraka hitaiza
    Ny Gasy VAOVAO

    Fa zary mahonena
    Ny maheno ireo zatovo
    Miteny tenimpirenena
    Mifangaro,mihozohozo

    Tsy hoe tsy fananana
    Ka tsy nanitsaka sekoly
    Fa aingitraingim-piainana
    Sy te ho lazaina fa ambony

    Hany ka ny tenin-drazana
    tsy voafehiny mazava
    Maika fa ny an’ny havana
    Mbola mampitampim-bava

    Ampio ny Malagasy namanao!
    X-MAN

Hiresaka koa

Mpanoratra, azafady hiditra »

Torolalana

  • Miandry fanekena ny hevitra rehetra. Aza alefa in-droa ny hevitra.
  • iangaviana ianao haneho fifanajàna amin'ny hevitra rehetra. Tsy ekena ny hevitra feno fankahalàna, vetaveta, mamely olona manokana.